ICO, IEO, IDO khác nhau cốt lõi ở điểm nào?

ICO là dự án tự bán trực tiếp cho công chúng qua smart contract, không có bên trung gian. IEO là sàn tập trung (Binance, OKX, Bybit) đứng ra duyệt và bán hộ trên Launchpad của họ. IDO là bán qua launchpad chạy trên DEX, token niêm yết ngay vào pool AMM. Mức độ "ai chịu trách nhiệm thẩm định" giảm dần từ IEO → IDO → ICO; mức độ phi tập trung tăng theo chiều ngược lại.

Người mới có nên tham gia public sale token mới không?

Nói thẳng: phần lớn không nên. Tỷ lệ thua lỗ thực tế của người mua public sale rất cao, đặc biệt khi bạn không có kinh nghiệm đọc tokenomics và đánh giá định giá. Nếu vẫn muốn thử, hãy giới hạn ở 1-3% danh mục, chọn các IEO trên sàn lớn có audit công khai, và xác định trước mức cắt lỗ. Tuyệt đối không dùng tiền vay hay tiền sinh hoạt.

Pump.fun và memecoin fair-launch có phải IDO không?

Về mặt kỹ thuật là một dạng IDO/fair-launch trên Solana, nhưng tính chất khác hẳn các IDO truyền thống của Polkastarter hay DAO Maker. Pump.fun không có whitepaper, không có đội ngũ, không có sản phẩm — đây thuần tuý là trò chơi đầu cơ thanh khoản dựa trên meme và momentum. Hãy xem nó như một casino có quy luật on-chain rõ ràng, không phải kênh đầu tư.

Làm sao biết một whitepaper là "copy-paste"?

Lấy 2-3 đoạn văn đặc trưng (tránh đoạn về blockchain căn bản) bỏ vào Google trong dấu ngoặc kép. Nếu thấy kết quả từ dự án khác có nội dung gần giống, đó là copy. Ngoài ra, kiểm tra logo có giống dự án nào không, đội ngũ có ảnh stock không, mã GitHub có thực sự là code mới hay chỉ là fork không commit gì.

Token sau IDO unlock 100% ngay có nên mua không?

Cực kỳ rủi ro. Khi public sale không có vesting nhưng team và private có vesting dài, cấu trúc này tạo ra áp lực bán khổng lồ ngay phút đầu niêm yết, vì những người mua IDO sẽ tranh nhau chốt lời với những người không kịp mua. Trừ khi bạn có chiến lược trade ngắn hạn rõ ràng và phí gas thấp, người mua sau 5-10 phút thường là exit liquidity cho người mua IDO.