Người mới hoàn toàn nên bắt đầu với CEX hay DEX?

CEX. Lý do: nạp VND dễ qua P2P, UI quen thuộc như app ngân hàng, có 2FA + KYC bảo vệ nếu mất mật khẩu. DEX yêu cầu bạn quản lý seed phrase, hiểu khái niệm gas, biết phân biệt dApp thật/giả — sai một bước là mất tiền không cứu được. Sau 3–6 tháng làm quen với CEX, hãy bắt đầu học DEX với số nhỏ.

CEX có an toàn hơn DEX không?

Không có câu trả lời tuyệt đối. CEX an toàn hơn cho user mới vì có lớp đệm (KYC recovery, insurance fund, customer support), nhưng tệ hơn về counterparty risk — FTX, Celsius, Mt.Gox đều từng "không thể sụp đổ" trước khi sụp. DEX không có counterparty risk nhưng dễ tổn thương trước smart contract bug, MEV, phishing. Rủi ro chỉ khác hình dạng, không khác mức độ.

Phí giao dịch DEX có rẻ hơn CEX không?

Tuỳ chain và quy mô lệnh. Trên Solana hoặc L2 (Arbitrum/Base), lệnh nhỏ qua DEX có tổng chi phí tương đương hoặc rẻ hơn CEX vì gas chỉ 0,001–0,1 USD. Trên Ethereum mainnet lúc tắc nghẽn, gas 30–50 USD/swap khiến DEX đắt hơn nhiều cho lệnh dưới 5.000 USD. Lệnh lớn (>50.000 USD) thường CEX rẻ hơn nhờ spread tight và phí VIP.

Giao dịch trên DEX có cần đóng thuế ở Việt Nam không?

Có, khi luật crypto Việt Nam chính thức ban hành (dự kiến 2026–2027). Mọi giao dịch tạo lãi đều thuộc diện kê khai, bất kể CEX hay DEX. Việc DEX không yêu cầu KYC không miễn trừ nghĩa vụ thuế — cơ quan thuế có thể truy vết on-chain qua Chainalysis và liên kết ví với danh tính qua điểm on/off-ramp tại CEX.

Tôi có thể bỏ qua CEX hoàn toàn và chỉ dùng DEX không?

Về kỹ thuật là có, nhưng không thực tế ở Việt Nam vì DEX không hỗ trợ VND. Bạn vẫn cần một CEX hoặc P2P trader để nạp/rút VND. Một số người dùng dịch vụ OTC hoặc P2P ngang hàng không qua CEX, nhưng rủi ro counterparty và pháp lý cao hơn. Mô hình thực tế là CEX làm cổng, DEX làm sân chơi — không phải chọn một, mà là dùng đúng mục đích.